Bir şirketin ödenmeyen vergi borcu, çoğu zaman yalnızca şirketin sorunu olarak kalmaz. Vergi dairesi, şirketten tahsil edemediği alacağı için yöneticinin ve ortağın şahsi malvarlığına yönelebilir. Müdürler ve yönetim kurulu üyeleri için bu, ev ve araç gibi kişisel varlıkları doğrudan ilgilendiren bir risktir.
Bu yazı, amme borcundan sorumluluğun kimleri, hangi koşulda ve ne ölçüde kapsadığını; ayrıca bu sorumluluğun sınırlarını açıklar.
Özet
Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığından takip edilebilir. Limited şirket ortakları ise sermaye hisseleri oranında sorumludur. Anayasa Mahkemesi, temsilcinin görevde bulunmadığı döneme ilişkin sorumluluğunu sınırlamıştır.
İçindekiler
- Kimler Sorumlu Olabilir?
- Kanuni Temsilcinin Sorumluluğu: 6183 Mükerrer 35 ve VUK 10
- Ortakların Sorumluluğu: Limited ve Anonim Şirket Farkı
- Sorumluluğun Sınırı: Anayasa Mahkemesi’nin İptali
- Uygulamada Sık Karşılaşılan Üç Hata
- Yargı Kararlarının Yaklaşımı
Kimler Sorumlu Olabilir?
Amme alacağının asıl borçlusu şirkettir. Ancak şirketin malvarlığı borcu karşılamazsa, kanun ikinci bir halka öngörür. Bu halkada iki grup vardır: kanuni temsilciler ve ortaklar.
İki grubun sorumluluğu aynı değildir. Kanuni temsilci ile ortağın sorumluluğu, hem kapsam hem de ölçü bakımından farklı kurallara bağlıdır. Bu ayrımı bilmek, riski doğru değerlendirmenin ilk koşuludur.
Kanuni Temsilcinin Sorumluluğu: 6183 Mükerrer 35 ve VUK 10
Kanuni temsilci, şirketi yöneten ve temsil eden kişidir; limited şirkette müdür, anonim şirkette yönetim kuruludur. Sorumluluğun çerçevesini iki düzenleme çizer.
“Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.” (6183 s.K. mükerrer 35)
Vergi Usul Kanunu’nun 10. maddesi de benzer bir sorumluluk kurar. İki düzenleme birlikte değerlendirilir. Buradaki ortak koşul önemlidir: alacağın şirketten tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekir. Yani önce asıl borçlu şirket takip edilir. Konunun vergisel boyutu için VUK 10 kapsamındaki sorumluluk ayrıca incelenmelidir.
Ortakların Sorumluluğu: Limited ve Anonim Şirket Farkı
Ortakların durumu, şirket türüne göre kökten değişir. Limited şirkette ortak, kamu borcundan doğrudan ve hissesi oranında sorumludur.
“Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.” (6183 s.K. m.35)
Anonim şirkette ise tablo farklıdır. Pay sahibi, kural olarak şirketin amme borcundan şahsen sorumlu değildir. Buna karşılık yönetim kurulu üyesi, kanuni temsilci sıfatıyla sorumlu olabilir. Bu nedenle anonim şirkette asıl risk, pay sahipliğinde değil yönetim görevindedir.
| Konum | Sorumluluk |
|---|---|
| Limited şirket ortağı | Sermaye hissesi oranında doğrudan sorumlu |
| Limited şirket müdürü | Kanuni temsilci olarak şahsi sorumluluk |
| Anonim şirket pay sahibi | Kural olarak şirket borcundan sorumlu değil |
| Anonim şirket yönetim kurulu üyesi | Kanuni temsilci olarak şahsi sorumluluk |
Sorumluluğun Sınırı: Anayasa Mahkemesi’nin İptali
Sorumluluk sınırsız değildir. Bir dönem, kanuni temsilciler görevde bulunmadıkları dönemlere ilişkin borçlardan da sorumlu tutulabiliyordu. Anayasa Mahkemesi bu uygulamaya son verdi.
Mahkeme, E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla mükerrer 35. maddenin beşinci ve altıncı fıkralarını iptal etti. İptal edilen hükümler, görevi sırasında bir kusuru bulunmayan temsilcinin, temsil etmediği döneme ait borçlardan da sorumlu tutulmasına yol açıyordu. Bu, hukuk devleti ilkesine aykırı bulundu. Böylece kanuni temsilcinin sorumluluğu, kural olarak fiilen görevde bulunduğu dönemle bağlanır hale geldi.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Üç Hata
Birincisi, şirketten bağımsız bir takibi kabullenmek. Kanuni temsilciye gidilebilmesi için alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğinin ortaya konması gerekir. Bu koşul sağlanmadan yapılan takip tartışılır.
İkincisi, görev dönemini belgelendirmemek. Kişinin hangi tarihlerde temsilci veya ortak olduğu, sorumluluğun sınırını belirler. Ticaret sicili kayıtları bu noktada belirleyicidir.
Üçüncüsü, ödeme emrine süresinde itiraz etmemek. Şahsi malvarlığına yönelen takip ödeme emriyle başlar ve bu emre kısa sürede itiraz gerekir. Ödeme emrine itiraz süresi kaçırılmamalıdır.
Yargı Kararlarının Yaklaşımı
Yargının yerleşik yaklaşımı, öncelikle takip sırasına dikkat eder. Asıl borçlu şirket hakkında gerekli takip yapılmadan, doğrudan temsilciye veya ortağa gidilmesi hukuka aykırı bulunabilmektedir. Tahsil imkânsızlığının somut olarak ortaya konması aranır.
Ayrıca görev dönemi ayrımı titizlikle değerlendirilir. Kişinin sorumlu tutulduğu borç ile fiilen görevde bulunduğu dönem örtüşmelidir. Somut karar numaraları dosyanın özelliklerine göre değişeceğinden, burada ilkeler öne çıkarılmıştır.
Sonuç
Amme borcundan şahsi sorumluluk, müdürler, yönetim kurulu üyeleri ve limited şirket ortakları için gerçek bir risktir. Ancak bu sorumluluk sınırsız değildir. Takip sırası, görev dönemi ve ödeme emrine itiraz süresi, riski yönetmenin üç temel eksenidir. Bu tür uyuşmazlıklarda bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Av. Sinan Cem Göde — Ankara.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirketin vergi borcundan müdür şahsen sorumlu mu?
Şirketten tahsil edilemeyen amme alacakları için kanuni temsilci sıfatıyla müdürün şahsi malvarlığına gidilebilir. Koşul, alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğinin ortaya konmasıdır. Sorumluluk, kural olarak fiilen görevde bulunulan dönemle bağlıdır.
Limited şirket ortağı ne kadar sorumludur?
Limited şirket ortağı, şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından sermaye hissesi oranında doğrudan sorumludur. Yani sorumluluk, ortağın payıyla sınırlı bir orana bağlanır. Bu oran, ticaret sicili kayıtlarıyla belirlenir.
Anonim şirket ortağı da sorumlu mu?
Anonim şirkette pay sahibi, kural olarak şirketin amme borcundan şahsen sorumlu değildir. Sorumluluk esas olarak yönetim kurulu üyelerine, yani kanuni temsilcilere yönelir. Bu nedenle anonim şirkette risk, yönetim görevinde yoğunlaşır.
Görevden ayrıldıktan sonraki borçlardan sorumlu muyum?
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı sonrasında, kanuni temsilcinin sorumluluğu kural olarak fiilen görevde bulunduğu dönemle sınırlıdır. Görevde olmadığınız döneme ait borçlar için sorumluluğunuz tartışılır. Görev tarihleri bu nedenle belgelenmelidir.
Şahsi malvarlığıma takip gelirse ne yapmalıyım?
Takip genellikle ödeme emriyle başlar. Ödeme emrine kanunda öngörülen kısa süre içinde itiraz edilmelidir. İtirazda, takip sırası ve görev dönemi gibi savunmalar öne çıkarılabilir. Sürenin kaçırılması takibi kesinleştirir.
Av. Sinan Cem Göde, Ankara’da yaşayan ve aktif olarak çalışan bir avukat olarak; Vergi Hukuku, İş Hukuku ve Ceza Hukuku başta olmak üzere geniş bir yelpazede hukuki hizmet vermektedir. Danışmanlık, dava takibi, sözleşme hazırlama ve uyuşmazlık çözümü konularında müvekkillerine etkili çözümler sunmaktadır. → Daha fazlası
Hukuki Destek
Bu konuda bir dosyanız mı var? Durumunuzu kısaca yazın, size dönüş yapalım.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz.